Temiz Odalarda Kontaminasyon Kaynakları – I

Resim1

Merhaba Değerli Meslektaşlarım, Dostlarım

Bildiğiniz gibi Steril Tıbbi Ürün İmalatı ve ilgili kılavuz ve standartlar gündemimizin sıcak konuları arasında.

Steril Tıbbi Ürün İmalatında en kritik görevlerden birisini yüklediğimiz Temiz Odalar’da öne çıkan başlıca kontaminasyon kaynakları ve önlenmesine yönelik olarak hazırlamış olduğum yazı dizimin birincisinde sizlerle beraber olmaktan büyük bir mutluluk duyuyorum.

Aşağıdaki şekilden de görülebileceği gibi Temiz Odalarda Kontaminasyona (Kirlenme) bir çok etken yol açabilmektedir. Bu etkenlerin bazılarını önlemek, bazılarını yok etmek, bazılarını ise kontrol altında tutmak mümkündür.

Şekil 1

Yazı dizimin bu bölümünde Bakteri, Maya, Mantar, Virüs vb. kirleticiler hakkında yeni bilgiler sunmak, mevcut bilgilerinizi tazelemek istiyorum.

Sizlerden küçük bir ricam olacak;

Bu yazı dizisi boyunca ele almaya çalışacağım kirlilik kaynaklarının dışında tesisinizde karşılaştığınız ve mücadelede bir takım güçlükler yaşadığınızı düşündüğünüz herhangi bir kirletici bulunuyor ve yardımcı olabileceğimi düşünüyor iseniz lütfen;

mustafa_edik@qualityacademia.com e-posta adresinden benimle iletişime geçiniz.

Kontaminasyon Kaynaklarına Genel Bakış

Mantarlar

Mantarlar ne bitki ne de hayvandır ancak her ikisinin de bazı özellikleri barındırır. Bir hayvan gibi hareket edememelerine rağmen organik madde tüketir, aynı zamanda bitkiler kadar klorofile sahip olmadıklarından kendi enerjilerini üretemez. Hücrelerinde gerçek bir çekirdeğe sahiptir ve çekirdek benzeri suşları birleştirerek çoğaltabilir. Bu nedenle mevcut moleküler yöntemler, mantarların bitkilerden daha çok hayvanlarla yakın ilişkili olduğunu göstermiştir.

Mantarları büyük ve çeşitli ökaryotik mikroorganizmalar grubu olarak tanımlamak yanlış bir ifade olmaz. Tespit edilebilen 200’ü patojen olmak üzere yaklaşık 100.000 mantar türü mevcuttur.

İlaç endüstrisinde yaygın olarak kullanılmakta olan temiz odada pratik önemi olan iki mantar grubu bulunuyor. Küf ve Maya

Kolonilerinin makroskopik görünümleri nedeni ile mantarları bu iki türe kolayca ayırmak mümkündür.

Mayalar opak, kremsi veya macunsu koloniler üretir ve bunlar kültür ortamının üzerinde kabarık veya toz halinde antistatik büyümeler üreten mantarlardır.

Bununla birlikte, mayalar ve büyüme morfolojisine dayalı küfler arasındaki bu ayırım net değildir, çünkü bazı mayalar özel koşullar altında hifler üretebilir (örneğin Candida albicans), ve birçok filamentöz mantar, hayatlarının bir noktasında maya benzeri bir faza sahip olabilir.

Steril Tıbbi Ürün imalatı gerçekleştirilen Temiz Odalar çeşitli amaçlar için birçok bileşen ve sistemi bünyesinde barındırmaktadır.

Bu bileşenler ve sistemler mikrobiyolojik rezervuarlar olabilir; örneğin, Isıtma, Havalandırma ve İklimlendirme (HVAC) sistemlerinin küf büyümesi içerdiği bilindiğinden düzenli bir bakım ve yönetimi gerektirir.

Temiz oda oluşturmak için kullanılan malzemeler; alçıpanel, kağıt, tahta, tutkal vb. besin değerlerinden ve nemi emebilme yeteneklerinden dolayı bir problem kaynağı olarak düşünülmektedir.

Odun ve kağıt ürünleri de yine neme karşı duyarlıdır ve mantar işgali ve çürüme problemlerine yol açmaktadır. Selüloz bazlı materyaller üzerinde büyüyebilen birkaç küfü sıralamak gerekir ise:

  • Cladosporium
  • Eurotium
  • Exophiala
  • Fusarium
  • Paecilomyces
  • Acremonium
  • Aspergillus
  • Aureobasidium
  • Chaetomium
  • Penicillium
  • Stachybotrys
  • Trichoderma
  • Ulocladium

Resim 1: Temiz Oda Mantarı

Resim 1

Bu küflerin çoğu boya, yapıştırıcı ve plastik üzerinde gelişir; Bazıları da çimento ve mineral izolasyonu üzerinde büyür. Bu nedenle temiz odaların başarılı bir şekilde yönetimi temiz odaların aslında kendi bünyesinde bulunan yapı malzemelerinde küf için besin bulunması tehlikesinin farkındalığı ile mümkündür.

Mantar ve bakterilerin insan sağlığına etkileri ve birçok mantar türünün enfeksiyonlara neden olabileceği de artık herkes tarafından biliniyor.

Ayrıca, çoğunlukla sporlarla ilişkili olan ve başta sindirim olmak üzere birçok sağlık tehdidine neden olan mikotoksinler olarak adlandırılan çok çeşitli kimyasal yan ürün üretirler. Mantarların diğer bir olumsuz etkisi de çeşitli alerjenleri ve astım tetikleyicilerini içermeleridir.

Özellikle astıma neden olan mantar sporlarının arasında, sık rastlanan bir iç mekan ve temiz oda izolatı olan Alternaria alternata (Resim 2) sıklıkla belirtilmiştir. Fungal glukanlar akciğerlerde inflamamasyona neden olur ve baş ağrıları ile ilişkili olduğu bildirilmiştir. Temiz odalarda, ara sıra küf oluşum nedenleri, uygunsuz giyinme prosedürlerine ve yetersiz personel ve malzeme akışlarına bağlanabilir. Bununla birlikte, bir veya daha fazla nedenden ötürü temiz oda ortamının ve ürünlerin büyük ölçüde küflendiğini tespit etmek şaşırtıcı olmasa gerek.

  • Temiz olmayan soğuk odalarda veya malzemelerin depolandığı buzdolaplarında küf gelişimi
  • Yetersiz temizlenmiş inkübatörler
  • Temiz oda yapılarında kaçaklar
  • Merkezi olmayan HVAC sistemleri ve HEPA filtreleri
  • Kontrollü alanlar arasındaki yetersiz basınç farkları
  • İyi temizlenmemiş depolar
  • Karton kutular, tahta paletler vb.
  • Gözetimsiz neme sahip temiz odalarda yiyecek için besin kaynağı sağlayan duvarlar içinde çoğalma.

Resim 2 Alternaria alternate

Resim 2

Önlemek Mümkün mü?

İçinde bulunduğumuz iş alanı ilaç, tıbbi cihaz, gıda veya kozmetik sektörlerinden birisi ise mantarlar ile er ya da geç tanışacağız demektir.

Yetersiz bakım ve yönetim nedeniyle temiz odalarda yapısal hasarlar oluşabilir ve bu durum ister istemez organik ve inorganik hammaddelerin kirlenmesine ve koruyucu maddelerin etkinliğini etkileyerek ürünün bozulmasına neden olabilir.

Mantar kontaminasyonları, ürün geri çekme, ekonomik kayıp, ruhsatlandırma sorunları, hasta güvenliğinin riske girmesi ve halkla ilişkilerde imaj kaybı gibi birçok konuya yol açmaktadır.

Temiz odada hiçbir küf olmayacağını söylemek, tamamen iyi niyetli bir dilekten ibarettir.

Ancak sektörde çalışanlar için küfün önlenebilir ve tekrar edebilirliğinin kontrol edilebilir olduğunu ifade etmek isterim.

Nasıl Önleyeceğiz?

Küfü 2 türlü önleyebiliriz.

  • Temiz odaya girişini kısıtlamak
  • Temiz odada çoğalmasını engellemek için hiç bir besin kaynağı bulundurmamak.

Bu yazımda “Temiz Oda İnşaatı” nasıl yapılır, nelere dikkat edilmelidir, sıfır kontaminasyon için ne tür kriterler gerekir ayrıntılara değinmeyeceğim.

Gelecek yazılarımda Temiz Oda konusunda bilgi aktarmaya devam etmek istiyorum ancak ufak bir kaç hatırlatmada yarar görüyorum;

Genel olarak bakacak olur isek temiz oda inşaat malzemeleri birçok sebepten dolayı küf bulaşmasına eğilimlidir. Örneğin alçıpanel, suya maruz kaldığında, özellikle de uzun bir süre suya maruz kaldığında, kuru duvarda hasara sebep olabilir.

Genellikle, temiz oda inşaatı sırasında suyun, öyle ya da böyle alçıpanel ile temas etmesi halinde, su her ne kadar istenmese de bir şekilde başa çıkmak zorunda kalacağımız bir etken olabilir. İstenmeyen temas sonucunda kılcal olarak meydana gelen bu hareket, duvarın su ile temas ettiği sürenin uzunluğuna bağlı olarak, birkaç cm’den zeminin birkaç metre altına kadar herhangi bir yere ulaşabilir.

Suyun ilerleme yönünün tavandan odaya olduğunu varsaydığımızda alçıpanel parçalarının su ile doymuş hale gelmesi sonucu tavanda ciddi hasar olabilir.

“Dimyata Pirince Giderken Evdeki Bulgurdan Olmak”

Evdeki Bulgur

İfade etmye çalıştığım husus temiz oda yüzeylerini gereğinden fazla aşırı temizlemeye çalışmak, özellikle inşaat eskiyse, suyun temiz oda duvarlarına ve zeminlerine sızmasına yol açabilir.

Ayrıca yeterli bakımı yapılmayan HVAC sistemleri, hasarlı filtreler veya sızıntılar nedeniyle küfle ilgili bir kirlenme riski oluşturabilir. Filtre ortamının fiziksel olarak tehlikeye girmesi durumunda, küf ile birlikte parçacıklar temiz odaya girebilirler.

Mantar, küf ve maya gelişimi için ideal besin ortamlarından diğeri de Depolardır.

Depolar bu unsurlar için maalesef yeterince kontrol edilmemektedir ve malzemelerin çoğu karton kutularda veya paletlerde depolanmaktadır. Küf, selülozu basit şekerlere parçalar ve daha basit küf formları, maya ve bakterileri çeker.

Her iki malzeme de küf için bir besin kaynağıdır; Bu nedenle, depodan temiz odalara giren malzemeler dikkatle ve özenle temizlenmelidir. Ayrıca, personel ve malzeme akışı, yeterli değilse, küfün personelin üzerinde temiz alanlara girmesi mümkün olabilir. Tıpkı bakteriler gibi küf de toprakta bol miktarda bulunur; özel yapım yapışkan paspaslar (Resim 3), küf sporlarının temiz alanlara girmesi riskinden ötürü ayaktaki toprak kalıntısını önlemek için sık sık değiştirilerek kullanılmalı ve değişim periyotları bir prosedüre bağlanmalıdır.

Çoğu zaman, temiz oda personeli, tek kullanımlık galoş giydikten sonra yapışkanlı paspaslar üzerine adım atmaktadır. Yapışkan paspasların işlevi, sokak ayakkabı tabanlarının kirlerini temizlemektir. Galoş giyildikten sonra yapışkan paspasların üzerine basılması mı? Siz ne dersiniz?

Resim 3: Yapışkan Paspas

Resim 3

Temiz odaların yakınında veya içinde karton olması, küfle ilgili olasılıklarımızı artırır. Paletler de benzer bir sorun oluşturabilmektedir.

Temiz oda kıyafetleri genellikle kontrolsüz bir depoda karton kutularda saklanır. Kıyafetler çift torbalı ve terminal olarak sterilize edilebilmesine rağmen, karton kutulardan küf sporları paketlenmiş giysilerin üzerinde çoğalabilir. Bu durum giyinme odaları ve daha sonra temiz odalarına kolay erişim sağlar. (Resim 4)

Resim 4: Temiz Oda Kıyafetleri

Resim4

Bazen küçük, görünmez bir sızıntı küfün duvarlarda kontrolsüz büyümesine izin verebilir. Temiz oda yüzeylerinin görünümünde veya renginde değişiklik gözlemlemek, duvarlarda ve zeminin altında küfün çoğalması için ipuçları sağlar.

Zarar görmüş süpürgelikler de yine küfün temiz oda duvarlarına ve zeminlere yayılmasının bir diğer yaygın nedenidir. Temiz oda duvarlarının temizliği sırasında, duvar ve taban levhasının içinden su sızıntısı olabilir ve küfün zemin altında ve duvarlarda büyümesi için bir ortam yaratır. Binaların etrafındaki su birikintilerinin temiz odada küf bulaşmasını tetiklediği bilinmektedir.

Aslında, ortamda bir miktar organik madde ve nem mevcut ise herhangi bir yer de küf ortaya çıkma olasılığı oldukça yüksektir.

Soğuk odalar ve buzdolapları iyi örneklerdir.

Soğutulmuş ünitelerde saklanan ürün, besiyeri ve diğer malzemeler, genellikle küfün üretim alanlarına veya laboratuvarlara aktarılmasını sağlar. Soğuk odalarda ve buzdolaplarında depolanan minik karton kutular da, proses veya numunelerde küf bulaşmasına yönelik bir araç olabilir. İnkübatörler ayrıca küf kirlenmesi için bir kaynak olarak kayıtlara geçmiştir. (Resim 5)

Resim 5: İnkübatör

Resim5

Küf, inkübatörlerin iç yüzey ve tabanlarında gelişir ve fark edilmeden zarar vermeye başlayabilir. Su banyoları, temizlenmeden ve nemli olarak kaldığında, küf gelişimini de destekler. Genelleme yapacak olur isek benzer durum, temizlenmiş ancak yeterli kurumamış herhangi bir proses ekipmanı için de geçerlidir.

Temizlik küfü önlemek için tek seçenek değildir. Buraya kadar aktardıklarımdan  görülebileceği gibi, küfün temiz odalara girmesini ve çoğalmasını durduracak sistemlere sahip olmak çok önemlidir. Temizleme ve dezenfeksiyon, küfü önlemek ve yönetmek için iyi bir araçtır; kullanılan dezenfektanların ne kadar yaygın olarak çalıştığını ve etiketlerinin ne anlama geldiğini anlamadan, temiz oda temizliği ve dezenfeksiyon işlemi istenen sonuçları vermeyebilir.

New England Compounding Pharmacy’deki pek çok ölümle sonuçlanan talihsiz küf kirlenmesinden dolayı, üretim tesislerinde küfün varlığına odaklanılmıştır. Bazı nedenler ile bakteriler için kullanılan mantık, yani insanlar üzerinde yaygın olarak bulunan, fungal izolatlar için kabul edilebilir bir mazeret değildir. İnsanlarda küf, bakteri ile aynı miktarda bulunmazken, mevcuttur. Ek olarak, birçok kişi günlük olarak havada küf ile temas eder.

Küf, aynı zamanda, temiz odalarda sakıncalı bir organizma olarak ele alınmıştır.

Birçok araştırmacı, Küf ve / veya Gram-negatif kontaminasyonu varlığının yetersiz temizlik ve bakımdan kaynaklandığını bildirmiştir.

Bu olayların bir araya gelmesi, ilaç firmaları, bazı araştırmacılar ve şirket yönetimleri tarafından bir çok küfün sıfır tolerans ile ele alınması düşüncesini ortaya çıkartmıştır.

Yaklaşım, potansiyel küf bulaşmasına ilişkin tüm endişeleri ele alsa da, ne pratikte bir sınırdır, ne de bilimseldir.

Küf, büyüme için dört kriter çok önemlidir (Resim 6)

  • Mevcut küf sporları
  • Besin
  • Sıcaklık
  • Nem

Resim 6: Küf Büyüme Kriterleri

Resim 6

Küf sporları her yerde bulunur – daha açık bir ifade ile her yerdedir.

Küf sporlarının varlığını ortadan kaldırarak küfü ortadan kaldırmaya çalışmak, uygulanabilir değildir.

Küfler yemek seçmez büyüme için diğer üç şart yerine getirildiği sürece, çok az besinle yaşayabilir.

Cilt üzerinde kalan yağ kalıntısı, temizlik ve dezenfeksiyon sırasında düzgün şekilde çıkarılmaz ise küfün büyümesi için yeterli besin sağlayabilir. Hatta temizlik için kullanılan sabun bile küf büyümesi için bir besin sağlayabilir. Ağaç, kağıt ve organik lifler gibi ögeler de yine besin olarak kullanılabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda PVC hammadde kullanılarak yapılan IV torbalarda küfün tek başına IV poşetlerden yeteri kadar besin alabildiği gösterilmiştir. Mantarların çok fazla besin maddesi kullanma yeteneklerinden dolayı, besin kaynaklarını ortadan kaldırarak küfü kontrol etmek çok zor olabilir.

Birçok insanın göz ardı ettiği bir başka besin maddesi daha bulunuyor: Havada bulunan mikroskopik polen.

Polen, küfün yeterli nem ile cam yüzeyde bile büyümesini sağlayan müthiş bir besin maddesidir.

Küfler, soğuk depodan başlayıp, oldukça sıcak olan değerlere kadar çeşitli ortamlarda büyüyebilir. Donmaya yakın sıcaklıkların (örneğin, bir buzdolabında) küf oluşumunu engellemek için yeterince soğuk olmadığı gözlenmiştir.

Birçok kişi, küf gelişimi için sıcaklıkların 20 oC – 25 oC olması gerektiğine inanmaktadır. Gerçekte, küfler de 30oC – 35oC’de oldukça iyi gelişir.

Küflerin çoğu neme ihtiyaç duyar ve büyüme için yeterli miktarda bulduklarında büyür.

Büyüme için ihtiyaç olan bu nem gerekli su aktivitesi olarak tarif edilmektedir.

Gerekli su aktivitesi seviyesi farklı küf türleri için farklıdır. En büyük küf birikimleri, gözenekli, selüloz tipi malzemelerin sıvı ile temas ya da sürekli yoğuşma ile ıslatıldığı yerlerde meydana gelir. Su sızıntıları küf gelişmesi için önemli fırsatlar sağlar.

Yazımın 1. Kısmını burada tamamlıyorum.

Gelecek yazılarımdan;

2.’de “Soğuk ve Temiz Odalarda En Sık Karşılaşılan Küfler”

3.’de “Temiz Odalarda Küf, Maya, Mantar ile Nasıl Mücadele Edilir, Dezenfektan Seçimi ve Yapılan Hatalar”

4.’de Temiz Oda Kontaminasyon Kaynağı- İnsan “Temiz Odaya İnsan Aldığınızda artık orası Temiz Oda Değildir.”

konularına değineceğim Allah (c.c.) İzin Veri ise.

Sağlıklı, Huzurlu Günler Diliyorum

Referanslar